1
استادیار پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان (شاهرود)، سازمان تحقیقات،
2
دانش آموخته شیمی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
گندم مهم‌ترین محصول زراعی ایران است. با توجه به محدودیت منابع آب، افزایش بهره‌وری آب در تولید این محصول اهمیت ویژه‌ای دارد. این پژوهش با هدف تعیین دور آبیاری و سطح مناسب تأمین نیاز آبی گندم در سامانه آبیاری بارانی تاشو، در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی شاهرود انجام شد. نتایج نشان داد دور آبیاری و درصد تأمین نیاز آبی تأثیر معنی‌داری بر عملکرد دانه داشتند. دورهای آبیاری ۴ و ۵ روز، با عملکرد ۵۴۱۰ و ۵۰۱۶ کیلوگرم در هکتار، در گروه برتر قرار گرفتند، در حالی که افزایش دور آبیاری به ۶ روز موجب کاهش ۳۰ درصدی عملکرد شد. این کاهش، با وجود اختلاف تنها دو روز، به حساسیت بالای خاک لومی‌شنی به کاهش رطوبت و تبخیر-تعرق زیاد در شرایط گرم و نیمه‌خشک منطقه نسبت داده شد. تیمارهای تأمین ۱۰۰ و ۸۰ درصد نیاز آبی، با عملکرد ۵۵۲۰ و ۵۲۱۸ کیلوگرم در هکتار، تفاوت محسوسی نداشتند؛ اما کاهش تأمین آب به ۶۰ درصد، عملکرد را ۳۹ درصد کاهش داد. بیشترین عملکرد (۶۳۵۲ کیلوگرم در هکتار) در دور آبیاری ۴ روز و تأمین ۱۰۰ درصد نیاز آبی به دست آمد. بیشترین بهره‌وری آب در سطح ۸۰ درصد تأمین نیاز آبی، معادل ۱/۳۰ کیلوگرم بر مترمکعب، مشاهده شد. همچنین، بیشترین بهره‌وری آب (336/1 کیلوگرم بر مترمکعب) مربوط به ترکیب دور آبیاری ۴ روز و تأمین ۸۰ درصد نیاز آبی بود. بنابراین، کم‌آبیاری کنترل‌شده با این ترکیب، ضمن حفظ عملکرد، موجب افزایش بهره‌وری آب شده و برای تولید پایدار گندم در شرایط محدودیت منابع آب توصیه می‌شود.
)
)